Još od kraja 2006.godine u Republici Srpskoj vodi se debata o tome zbog čega je opozicija u njoj inferiorna u odnosu na vladajući politički blok. Zavisno od toga "ko je kom jatu bliži", argumenti su uglavnom sljedeći:
-
dominantna politička figura Milorada Dodika, koji svojom energijom i harizmom nosi na svojim leđima cijelu vladajuću koaliciju;
- izostanak jedne takve figure na opozicionom spektru političke scene u Srpskoj;
- tolerisanje od strane međunarodne zajednice retorike zbog čijeg djelića su se prije dolaska SNSD na vlast bukvalno vršile desetine i desetine smjena najviših državnih funkcionera, uključujući i predsjednike RS, poslanike, ministre, predsjednike Narodne skupštine RS itd.
- indrektna i direktna podrška Dodiku ključnih međunarodnih faktora i Srbije;
- manipulisanje najvrelijim nacionalnim temama od strane aktuelne vlasti, počev od referenduma koji nikad nije raspisan ni po jednom pitanju;
- potpuna kontrola i netransparentno trošenje javnih sredstava od strane vlasti, koja veoma često kupuje socijalni mir i političku podršku trošenjem novca dobijenog kapitalnim privatizacijama i zaduživanjem;
- razjedinjenost opozicije;
- potpuna kontrola medijske scene od strane aktuelne vlasti;
- kontrola nevladinog sektora, sindikata, studentskih organizacija od strane vlade;
- blijedi i loši rezultati prethodnih vlada koje su činile stranke današnje opozicije;
- tromost, pasivizam i, uopšte, traljav rad opozicionih partija danas;
- percepcija dobrog dijela javnosti da samo vladajuća stranka, sa svim svojim slabostima, ima kapacitet da uspješno i stabilno vodi Republiku Srpsku, te da je njena politika u osnovi dobra.
Ovo bi bili neki od najčešće spominjanih razloga dominacije pozicije nad opozicijom u Republici Srpskoj. Problem, po meni, nije loše posmatrati i iz
perspektive osnovnih grupa birača u RS:
1. Članovi i simpatizeri SNSD i drugih partija vladajuće koalicije koji smatraju da je politika aktuelne vlasti dobra i koji joj daju podršku.
2. Članovi stranaka vladajuće koalicije koji su u te stranke ušli kako bi dobili ili sačuvali posao, kao i njihove porodice, koji glasaju za te partije zbog jasnog interesa.
3. Razočarani glasači stranaka opozicije, koji su prestali aktivno da rade na promociji stranaka koje su simpatisali, a sve rijeđe i glasaju na izborima, jer smatraju da je opozicija slaba, razjedinjena, bezidejna, te da ne može takva da pobjedi vladajuću koaliciju, te je, shodno tome, uzlaludno i podržavati takve stranke.
4. Članstvo, simpatizeri i birači opozicionih stranaka, koji su opet veoma aktivni i podržavaju svoje stranke i konkretnim aktivnostima, ali su na neki način i prerevnosni u svom aktivizmu, jer toliko podržavaju svoje, da više ne podnose druge stranke opozicije nego samu vlast. Ovo je interesantna grupa birača, jer je ona u osnovi veoma aktivna, ali je njen aktivizam usmjeren u pravcu borbe za lične unutarstranačke pozicije, borbe protiv unutarstranačkih oponenata, borbe protiv mrskih stranaka opozicije itd. Ovaj aktivizam često se pokazuje veoma štetnim, i od njega na izvjestan način najviše koristi ima-pozicija.
5. Apatični i pasivni birači, koji više ne vjeruju nikome, koji ne misle da izbori mogu da promjene bilo šta i koji i ne glasaju (ovakvih je minimalno 40%).
Lično, mislim da svi pomenuti razlozi i argumenti imaju određenu, veću ili manju težinu. Nesporno je da pozicija zloupotrebljava svoju moć u određenoj mjeri i da joj to automatski obezbjeđuje izvjesnu podršku koja nije zanemariva. Ali, opet, to što radi današnja vlast radile su i one prethodne. Ona ništa novo u principu nije izumila. Na ove felere vlasti inače reaguje civilno društvo, ali problem je u tome što
mi sami ne njegujemo i ne razvijamo to civilno društvo. Uopšte, često podvlačim da mi mnogo problema imamo zbog nepostojanja svijesti o potrebi minimalne uloge države (samim tim i politike) i što većih sloboda (i odgovornosti) pojedinaca, građana, u slobodnom društvu i na slobodnom tržištu. Zbog toga ćemo sve više i više problema da imamo.
Ali, tu ne možemo kriviti samo vlast, kad ni opozicija u principu ne nudi drugačiji koncept. To ne čini ni tzv. "intelektualna elita". Ni mediji. Iskreno govoreći, ni mi sami kao građani. I to je jedan od osnovnih problema sa kojima ćemo jednom morati da se suočimo, ali o toj temi sam već pisao, i pisaću, ali sad o nečem drugom.
Treba reći da opozicija veoma griješi i ako misli da pozicija radi sve loše. Naprotiv-aktuelna vlast učinila je mnogo toga što ljudi ovde posmatraju sa izrazitim simpatijama: makar verbalno vraćen je određen dignitet poziciji i institucijama Republike Srpske a u kontekstu prestanka prenosa nadležnosti na nivo zajedničkih institucija, pokazan je stav u odnosu sa predstavnicima stranog faktora, nametnuti su izvjesni regionalni procesi. U osnovi, u svijesti prosječnog birača u Srpskoj postoji slika koliko-toliko stabilne Republike Srpske, u kojoj se zna šta ko radi, u kojoj postoje određena pravila igre. Budimo iskreni-većina ljudi ovde tako zamišlja državu. Prije dolaska ove vlasti, ljudi su imali utisak da postoji jedna anarhija, da svaka stranka i svaka frakcija u svakoj stranci na vlasti vuče na svoju stranu, da Srpska svaki dan gubi neku svoju ingerenciju, da se stalno otvaraju neke afere, da se stalno poginjemo pred međunarodnom zajednicom i Sarajevom itd.
U kontekstu percepcije opozicije kod ljudi koji imaju političke stavove i koji politički promišljaju interesantno bi bilo osvrnuti se na današnju mini-diskusiju na tviteru, čiji su učesnici bili
Branislav Borenović, poslanik PDP-a u Narodnoj skupštini RS,
Srđan Puhalo, psiholog i čovjek koji se bavi političkim analizama i istraživanjima,
Branislav Mihajlović, novinar, i
moja malenkost.
U ovim blic konstatacijama sažeta je
suština problema opozicije u Republici Srpskoj:
-
dobar dio glasačkog tijela i dalje je ne doživljava kao dovoljno aktivnu i kvalitetnu
- opozicija još uvijek nije afirmisala politiku koja može zaista da bude alternativa vladajućoj demagogiji.
Mislim da je ovaj drugi stav odlučujući i lično tu vidim osnovni problem opozicije, ali i svake alternativne društvene strukture u Republici Srpskoj: još uvijek nije afirmisana politika koja može zaista da predstavlja alternativu demagogiji i populizmu vladajuće strukture. Ali, ta demagogija i populizam nisu samo odlika ove trenutne vlasti: to su bile odlike i prethodnih vlasti, ali i današnje opozicije. I to je suva činjenica.
Opozicija danas, kad kritikuje vlast, čini to uglavnom na jeftin i demagoški način. I ljudi to prepoznaju. Uzmimo primjer:
naknade borcima i drugim socijalnim kategorijama. Kad vlada smanji te naknade, opozicija to kritikuje i obećava da ona to ne samo da ne bi učinila, no bi iste i povećala. Ovo je nebulozno, smješno, neozbiljno i neodgovorno. I na najbolji način pokazuje da svako onaj ko kaže takvo nešto nema niti viziju, niti rješenje, niti se razlikuje od pozicije.
Zašto?
Pa zato što svako ko obećava povećanje socijalnih naknada prvenstveno mora da jasno pokaže odakle će uzeti taj novac.
Istina je da danas tog novca nema. Opozicija treba da kritikuje vlast zbog loše ekonomske politike, iracionalne fiskalne politike, nedomaćinskog trošenja javnog novca i nedostatka strateške vizije. A
li, stvar mora biti postavljena na pravilnim osnovama i mora se ponuditi jasna alternativa koja zbilja pije vodu. Problem je što ovako izgleda kao da opozicija nema ni hrabrosti, ali ni znanja, pa da najavi i da se odlučno bori za drugačiju politiku. Vremena koja dolaze zahtjevaju nepopularne mjere, teške odluke, bolne rezove, hitne i strukturalne reforme. A ne demagogiju i populizam.
Poenta je da neće biti novca za socijalne kategorije sve dok ovo društvo ne počne da stvara novu vrijednost. Tu novu vrijednost ne može i neće i nikad i nije stvarala država, stranke ili bilo ko treći sem-preduzetnika. Opozicija da zaista ima neki smislen plan insistirala bi upravo na tome-sjela bi sa pravim preduzetnicima, a ne državnim, partijskim i tranzicijskim tajkunima, i pitala bi te ljude koji su njihovi problemi. Pri tom bi im jasno stavila do znanja da ti problemi ne mogu biti riješeni na taj način da sutra oni budu privilegovani od strane države, mimo tržišnih pravila igre.
Potrebno je razvijati konkurenciju preduzetnika, ideja, politika. Samo tako se dolazi do nove vrijednosti. Samo tako se društvo i ekonomija pokreću s mrtve tačke. Samo tako dolazi do realnog povećanja bruto društvenog proizvoda. Samo tako se može doći do novca koji je realan, koji ne uzimamo na kredit i koji možemo zaista dati i borcima, i invalidima, i penzionerima i svim ostalim socijalnim kategorijama. Ali, prethodno, i te socijalne kategorije moraju proći kroz reviziju, odnosno mora se precizno utvrditi ko zaista zaslužuje socijalni status u tom smislu, a ko ne. Pozicija to obećava odavno, ali kao i velika većina njenih obećanja i to je ostalo mrtvo slovo na papiru. Opozicija to treba da uradi, koliko god to nepopularno bilo. A ako nije spremna da čini teške i nepopularne stvari, odnosno ako uopšte nije svjesna da one moraju da se čine, onda i nije zaslužila da dođe na vlast.
Mi do sad i nismo imali pravu i ozbiljnu politiku u Republici Srpskoj. Zapravo, imali smo negativnu politiku, koja se svodila na to šta nećemo i o čemu sanjamo, ali nismo imali realnu i pozitivnu politiku, i o tome sam pisao juče. Dosadašnja politika bila je ad hoc politika, politika od slučaja do slučaja, od potrebe do potrebe, od izbora do izbora. Ona nije bila ozbiljna, sistematična, koherentna i u skladu sama sa sobom. Ona je suštinski opisivala nas takve kakvi jesmo: bila je aljkava, neozbiljna, površna, sklona samozavaravanju i iluzijama. Lakim zadovoljstvima i nezasluženim privilegijama.
Opozicija u Republici Srpskoj, stoga, ima težak zadatak. Dosadašnju negativnu i goreopisanu politiku do savršenstva je doveo SNSD i njegovi sateliti. Prosto, na toj politici ne možete dobiti SNSD, oni to rade mnogo bolje od opozicije. S druge strane, opozicija ima i taj problem jer mejnstrim mediji i intelektualna elita nemaju kvalitet na nivou potreba modernog doba. U pitanju je jedna sterilna i impotentna masa, žabokrečina koja plivucka u svojoj pljuvački i drugim izlučevinama organskog porijekla. Stoga, opozicija ne samo da će morati biti politička, no je potrebno razvijati i uopšte opoziciju mejnstrim idejama, što će biti daleko teži zadatak. Ovo bi mogla biti šansa za one buntovnije i mlađe, jer bi mladi trebali biti ti koji daju neke nove impulse u zajednici.
I još jedna stvar: treba se okaniti predrasude da opozicija mora da bude jedinstvena. To je nonsens. To bi značilo da svako onaj ko nije u vlasti treba da se udruži sa sebi sličnima po tom statusu (neučešću u vlasti), a da bi na vlast došao. To je licemjerno i ljudi se gade toga. Opozicija je po prirodi raznolika i nemoguće je da ima iste programe. A ako ima, to znači da joj programi i uvjerenja i nisu bitni, već da je samo bitno da se svi oni u opoziciji udruže i naprave matematiku koja obezbjeđuje dolazak na vlast. Ni ovo nije kod nas čudno, ali je krajnje negativno.
Potrebno je da se udružuju i sarađuju oni koji imaju slične ideje i vizije. Pošto kod nas nema bitnije razlike između programa svih iole bitnijih stranaka, to znači da se mi još uvijek nalazimo u pretpolitičkom društvu, odnosno da tek trebamo da definišemo ključne vrijednosti u društvu i političke reprezente tih vrijednosti, odnosa i stremljenja. Ovo je posao za novu generaciju političara, i mislim da bi mnogi političari koji se ovim poslom bave godinama, pa i decenijama, trebali da shvate da svijet neće propasti bez njih i da politička scena Republike Srpske očajnički treba određeno osvježenje i čitav niz političkih penzionisanja.
Naravno, i oni mlađi bi trebali nešto da ponude, zapravo trebali bi da počnu da rade posao o kojem sam pisao. U suprotnom, i nema potrebe za promjenama i podmlađivanjima. Što bi džabe sjahao Kurta.
ZANIMLJIVO NA NETU
